احمد على سپهر ( مورخ الدوله )

95

ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )

با كمال احترام خاطر مودت مظاهر آن جناب اشرف را مستحضر ميدارد كه از قرار مسموع روسها در تبريز قونسولگرى آلمان را اشغال و غارت نموده و درصدد دستگيرى اتباع آلمان برآمده پس از آن مأمورين و سربازان روس اثاث البيت اشخاص غيررسمى و اشياء شخص قونسول آلمان را پاره‌پاره و فاسد كرده‌اند و حال آنكه در همان موقع آلمانيها در تحت حمايت اتازونى امريكا بوده‌اند دوستدار بر عليه توقيف قونسولگرى آلمان در خاك ايران و انهدام وحشيانه منازل خصوصى آلمانها با نهايت شدت پروتست نموده و مجبور است اولياء دولت عليه را كه در مقابل اين حوادث غمض عين فرموده‌اند مسئول خسارات وارده به آلمانها بداند اين گونه حركات غيرمشروع كه در تبريز در يك خاك بيطرفى واقع شده نه تنها نقض و ابطال جديدى از حقوق بين الملل و پايمال نمودن تمدن و آداب بشمار ميرود بلكه يكنوع لطمه است بر روى دولت ايران و بيطرفى اين مملكت كه از جانب سنى الجوانب اعليحضرت اقدس همايونى اعلام شده و همچنين وهن بزرگى است نسبت به ممالك متحده امريكا كه حمايت آلمانهاى تبريز را برعهده گرفته بودند از آن جناب اشرف متمنى است توجه دولت روس را به اين نكته معطوف داشته خاطرنشان فرمايند كه اتازونى امر يك شاهد و قاضى اين حركات بلا نظاير بوده و خواهد بود در اين موقع احترامات فائقه را تجديد مينمايد . « فن كاردرف » نمره 242 مراسله وزارت خارجه بسفارت آلمان مورخه دهم ربيع الثانى 1332 از مضمون نامه آن جناب مورخه 17 فوريه 1915 راجع به رفتار انگليسها در اهواز نسبت به مسيو هلميش تبعه آلمان مستخدم تجارتخانه ونكهوس استحضار حاصل نمود با نهايت تأسف از اين واقعه احتراما زحمت‌افزاست كه وزارت خارجه در اين خصوص و هم در مسئله هولست و رفتارى كه با آنها شده است شديدا بسفارت انگليس پروتست و ترميم اين كار را تقاضا نموده و هم بوزيرمختار دولت ايران مقيم دربار بريطانيا تلگرافا تأكيد شد كه بمقامات لازمه از اين رفتار ضجرت خاطر اولياء دولت ايران را بيان و پروتست نموده توضيح دهد كه اين اقدامات طبعا دلالت برضديت با بيطرفى اين دولت عليه مينمايد ولى در اين موقع زايد نديده زحمت ميدهد كه عين تجاوزات عثمانيها بحدود محمره و تحريكاتى كه در عشاير اين طرف از طرف آنها ميشد از مقام منيع رياست وزراء با جناب مستطاب سفير كبير دولت عليه عثمانى دام اقباله و آن جناب مذاكرات لازمه شده و وخامت عاقبت اين امور كه متضمن انواع ضررهاى مادى و معنوى دولت عليه و مستلزم وقوع اين حوادث و تجاوزات ديگران بود خاطرنشان گرديد و هم كتبا آنچه لازم بود بسفارت معزى اليها از طرف سلف محترم دوستدار نوشته شد و دوستدار يقين دارد تصديق ميفرمائيد همان تجاوزات و تحريكات عثمانيها در حدود محمره و سقز و بانه و اقدامات خلاف پاره اتباع آلمان بنام قونسولى آن دولت امپراطورى مورث اين تجاوزات و رفتار انگليسها كرديد رفتار دكتر پوژن در كاشان و حركات اخيره‌اش در اصفهان و اقدامات شونمان در حدود كرمانشاه همين محظورات را براى دولت ايران نمايش ميداد و حال آنكه در عهود مقدسه مصرح است كه دولت امپراطورى براى حفظ منافع تجارتى خود در سه نقطه از خاك اين دولت ذيحق بداشتن مأمورين قونسولگرى هستند بالفرض كه حسن موافقتى نسبت بمنافع تجارتى آن دولت امپراطورى از طرف دولت عليه ايران در پارهء مواقع ظاهر گرديد رسم موافقت آن نيست كه رضا دهند آن حسن موافقت مودى به نتيجه سوء گردد مناسبات حسنه دولتين آلمان و ايران را همواره ذى قيمت و گرانبها و به تقديس تلقى نموده جدا خواستار است كه باسرع وقت و باسرع وسائل اشخاص فوق را از اين اقدامات و حركات كه در صورت دوام مورث مشكلاتى مىشود كه دولت ايران به مسئوليت آن علاقه‌دار نيست ممنوع فرمائيد با كمال انتظار مترصد است موافق مذاكرات با رياست وزراء و اولياء دولت عليه عثمانى و با تأئيدات و حق‌شناسى اولياء دولت امپراطورى آلمان موافقت كرده امر بدهند كه اين تجاوزاتى كه علت آن تجاوزات ديگران شده است از طرف اولياء دولت معزى اليها متروك و ديگر مأمورين دولت آلمان بدين اقدامات غيرمنتظره مبادرت نكرده و براى دولت ايران بالطبع توليد اين مشكلات را ننموده و بيطرفى اين دولت عليه را از هر حيث محترم بدارند . « معاون الدوله » نمره 238 تلگراف شيخ خزعل سردار ارفع حاكم محمره بوزارت خارجه 9 ربيع الثانى 1333 در باب اظهارات سفارت آلمان در آن موقع از كسان فدوى حاضر نبوده خلاف بعرض ميرسانند هشت ماه است حسب الامر اولياء دولت خود را در بيطرفى نگاه داشته و تا آخرين درجه هم بيطرف خواهم بود عثمانىها كوشش دارند كه اهالى عربستانرا با خود همراه نمايند قشون نظامى و توپ با اعراب عماره با چند نفر علماء عتبات همراه آورده از طريق سنى طرف كه خاك ايران است ده فرسخ داخل شده بعموم مشاهير و رؤساى عشاير عربستان نوشته دعوت بجهاد ميكنند كه هركس با ما متفق نشود از اين طرف حمله ميآوريم جنگ مينمائيم اسباب بهانه بدست انگليسها داده ميگويند چون قشون نظامى از دولت عليه ايران در عربستان نيست كه جلوگيرى نمايد و بواسطه عنوان جهاد در اعراب اطمينان نداريم قشون را مستقلا به ناصرى و حله براى جلوگيرى و حفظ املاك انگليسها و راه نفط وارد نموده‌اند از نوشته‌جات علماء اختلاف ما بين اعراب و عشاير افتاده عجالة براى تنبيه مخالفين مشغول اقدامات هستند « خزعل »